Numrat Ditor Julian nga Peter Meyer

1. Hyrje

Ashtu si një datë gregoriane është një datë në Kalendarin Gregorian, një datë Julian është një datë në Kalendarin Julian. (Për më shumë në këto kalendarë shih Kalendarët Julian dhe Gregorian.) Astronomët ndonjëherë përdorin termin “datën e Julianit” në një kuptim tjetër, sipas të cilit ajo lidhet me atë që quhet “numër i ditës së Julianit”. Një përdorim i tillë i termit “datë Julian” e bën të paqartë, por kuptimi zakonisht është i qartë nga konteksti. Në këtë artikull do të shpjegohet nocioni i numrit të ditës së Julianit, së bashku me kuptimet e ndryshme të termit data Julian.
Sipas sistemit të ditëve të numërimit që quhen numra ditor Julian, të përdorura nga astronomët dhe kalendari (ata që studiojnë kalendarët, fatkeqësisht jo për të jetuar), sekuenca kohore e ditëve është mapuar mbi sekuencën e numrave të plotë, -2, -1, 0 , 1, 2, 3, etj. Kjo e bën të lehtë përcaktimin e numrit të ditëve në mes të dy datave (thjesht zbrisni një numër ditor Julian nga tjetri).

Për shembull, një eklips diellor u pa në Ninevë më 15 qershor 763 B.C. (Kalendari Julian), sipas kronikave asiriane në Muzeun Britanik, dhe një eklips hënor ndodhi atje në natën e 14-15 prillit, 425 B.C. (Kalendari Julian). (Programi Calendars Lunar dhe Eclipse Finder na tregojnë se këto eklipset ndodhën afërsisht në orën 10:32 dhe në orën 2:27 të mëngjesit.) Numri ditor i Julianit që korrespondon me këto data është 1,442,902 dhe 1,566,296 respektivisht. Kjo e bën të lehtë për të llogaritur se eklips hënor ndodhi 123,394 ditë pas eklipsit diellor.

Në përgjithësi, një datë e plotë është çdo sistem i caktimit të korrespondencës një-në-një midis sekuencës së zakonshme të ditëve (dhe netëve) dhe numrave të plotë. Sistemet e tilla ndryshojnë vetëm në ditën e zgjedhur për të korresponduar me ditën 0 ose ditën 1. Për shembull, në disa aplikacione NASA përdor datën e gërmuar të Julianit, që është numri i ditëve që prej 1968-05-24 (kur Apollo misione Hënës ishin duke u zhvilluar). Datat e tjera fillestare të njohura me programuesit kompjuterikë janë ose kanë qenë 1601-01-01 GC (Kalendari Gregorian), 1900-01-01, 1901-01-01 dhe 1980-01-01 (kur filloi koha sipas IBM PC) . Zgjedhja zakonisht është pasojë e një kompromisi lidhur me:

(i) saktësia kohore e kërkuar (ditë për mikrosekonda),
(ii) kohëzgjatja e periudhës së interesit (një dekadë, një shekull, një mijëvjeçar, etj.),
(iii) numrin e byteve në dispozicion për ruajtjen e datës dhe
(iv) numri i shkronjave të kërkuara për të shfaqur datën.

2. Periudha Juliane

Sistemi i numrit të ditëve të Julianit nganjëherë (gabimisht) thuhet se është shpikur nga Joseph Justus Scaliger (i lindur 1540-08-05 JC në Agen, Francë, vdiq 1609-01-21 JC në Leiden, Holandë), i cili gjatë jetës së tij u zhyt vetë në letërsinë greke, latine, persiane dhe hebraike, dhe që ishte një nga themeluesit e shkencës së kronologjisë. Shpikja e Scaliger nuk ishte sistemi i numrave të ditës Julian, por më tepër i ashtuquajturi periudhë Julian.
Scaliger kombinon tre cikle të përkohshme tradicionale të 28, 19 dhe 15 viteve për të marrë një cikël të madh, ciklin Scaliger, ose periudhën Juliane, prej 7980 vjetësh (7980 është shuma më e vogël e zakonshme e 28, 19 dhe 15). Sipas Enciklopedisë Brittanica:

“Gjatësia prej 7,980 vjetësh u zgjodh si produkt i 28 herë 19 herë 15, respektivisht, janë numrat e viteve në të ashtuquajturin ciklin diellor të kalendarit Julian në të cilin datat përsëriten në të njëjtat ditë të javës; cikli hënor ose metoni, pas së cilës fazat e hënës përsëriten në një ditë të veçantë në vitin diellor ose në vitin e stinëve, dhe ciklin e indikacioneve, fillimisht një orar të taksave periodike ose kërkesave qeveritare në Romën e lashtë “.
Sipas disa llogarive, Scaliger e quajti periudhën e Julianit pas babait të tij, Julius Scaliger. Megjithatë, në De Emandatione Temporum (Gjenevë, 1629) Scaliger thotë: “Julianam vocauimus, quia ad annum Julianum accommodata …” (përkthyer nga RL Reese dhe të tjerët (3) si “Ne e kemi quajtur atë Julian sepse i përshtatet Julianit vit … “).

Lidhur me periudhën Juliane, Observatori Detar i SHBA-së ka këtë për të thënë:

“Në shekullin e 16-të, Joseph Justus Scaliger u përpoq të zgjidhë larminë e epokave historike duke vendosur gjithçka në një sistem të vetëm, duke mos qenë i gatshëm të merret me numër negativ të vitit, ai kërkoi një epokë fillestare përpara çdo rekordi historik. dhe përdorën tre cikle kalendarike: ciklin diellor 28-vjeçar, ciklin 19-vjeçar të Numrave të Artë, dhe ciklin 15-vjeçar të indikacionit Cikli diellor është periudha pas së cilës ditë kalendarike ditë dhe datat kalendarike përsëriten në kalendarin Julian. Cikli i Numrave të Artë është periudha pas së cilës fazat e hënës përsëriten (përafërsisht) në të njëjtën datë kalendarike Cikli i indikacionit ishte një cikël tatimor romak me origjinë të panjohur Prandaj, Scaliger mund të karakterizojë një vit me kombinimin e numrave (S, G, I), ku S shkon nga 1 në 28, G nga 1 deri në 19 dhe I nga 1 deri në 15. Scaliger fillimisht deklaroi se një kombinim i caktuar do të përsëritej pas 7980 (= 28 x 19 x 15) vjet. sepse ajo ishte ba sed në kalendarin Julian. Scaliger e dinte se viti i lindjes së Krishtit (siç përcaktohej nga Dionysius Exiguus) u karakterizua nga numri 9 i ciklit diellor, nga numri i artë 1, dhe nga numri 3 i ciklit të indikacionit, ose (9,1,3). Pastaj Scaliger zgjodhi si këtë epokë fillestare vitin e karakterizuar nga (1,1,1) dhe përcaktoi se (9,1,3) ishte viti 4713 i epokës së tij kronologjike [dhe kështu atë vit (1,1,1) ishte 4713 pes ]. Epoka fillestare e Scaliger-it më vonë u miratua si epoka fillestare për numrat e ditës së Julianit. »- Shekulli i 21-të dhe Mijëvjeçari i Tretë
Ajo rezulton, megjithatë, se periudha Julian u zbulua nga të tjerët para Scaliger. Roger, Peshkopi i Herefordit, diskuton tre ciklet e përdorura nga Scaliger në Compotus (shkruar më 1176 CE) dhe thotë se “këto tre … nuk vijnë së bashku në një moment për 7980 vjet” (shih (5)) ai nuk e identifikon vitin (4713 pes) të rastësisë së tyre. Për më tepër, sipas R. L. Reese et al. (6):

“Një dorëshkrim i shekullit të 12-të tregon se periudha 7980-vjeçare është përdorur eksplicitisht për qëllime kalendarike nga një peshkop i mëparshëm i Hereford-it, Robert de Losinga, në vitin 1086, gati një shekull përpara peshkopit të Hereford-it të quajtur Roger … Robert de Losinga kombinon ciklin diellor, hënor dhe indikacion në një “cikël të madh [magnum ciclum]” të 7980 viteve … Kështu, dorëshkrimi i Robert de Losinga vendos përdorimin më të hershëm të periudhës Juliane në vitin 1086. ”
Periudha e parë Julian filloi me Viti 1 në -4712-01-01 JC (Julian Calendar) dhe do të përfundojë pas 7980 vitesh në 3267-12-31 KP, e cila është 3268-01-22 GC (Kalendari Gregorian). 3268-01-01 JC është dita e parë e vitit 1 të periudhës tjetër Julian.

3. Numri i ditës së Julianit

Megjithëse Joseph Justus Scaliger ishte, siç u përmend më lart, një nga themeluesit e shkencës së kronologjisë, ai nuk shpiku sistemin Julian Day System. Shpikësi i tij ishte astronomi John W. F. Herschel. Në Bibliotekën e Datës / Time Standarde C (f.42) Lance Latham shkruan:
“Megjithatë, astronomi John F. Herschel mbeti për ta kthyer këtë ide [të Scaliger’s] në një sistem me kohë të plotë, sesa një metodë për lidhjen e viteve. Në 1849, Herschel botoi Linjat e Astronomisë dhe shpjegoi idenë e zgjerimit të Scaliger koncept në ditë. ”
Pas astronomëve kryesorë të Herschel-it, ky sistem u miratua dhe mori pikën e zezë GMT-4712-01-01 JC (1 janar, 4713 BC) si pikë zero. (Vini re se 4713 pes është viti -4712 sipas vitit astronomik që numëron.) Për astronomët “dita” fillon në mesditë (GMT) dhe vazhdon deri në mesditë tjetër (në mënyrë që natën të bjerë brenda një “dite” ata po bëjnë vëzhgimet e tyre në një vend si Australia). Kështu ata e përcaktuan numrin e ditëve të Julianit të një dite pasi numri i ditëve që kaluan që nga 1 janari, 4713 B.C. në Kalendarin Julian proleptik.

Kështu numri i ditëve Julian -4712-01-01 JC është 0. Numri i ditës Julian i 1996-03-31 CE (Era e Përbashkët) është 2.450.174 – që do të thotë se më 1996-03-31 CE 2.450.174 ditë kishin kaluar që nga -4712 -01-01 JC.

Aktualisht “dita” këtu do të thotë një ditë dhe një natë. Calendricists kanë një fjalë për një ditë dhe një natë, domethënë, “nychthemeron”. Në përgjithësi kur kalendarë përdorin termin “ditë” ata flasin për nychthemerons.

Në shumicën e kalendarëve data e kalendarit ndryshon në mesnatë. Në këto kalendarë një nychtheon është periudha prej një mesnate në tjetrën. Për astronomët, megjithatë, një nychthemeron shkon, jo nga mesnata në mesnatë, por nga mesdita deri në mesditë. Dhe në disa kalendarë, p.sh., Kalendari hebre, një nychthemeron shkon nga perëndimi i diellit deri në perëndim të diellit. Kështu, një nychthemeron thjesht do të thotë një ditë dhe një natë, dhe nuk mund të përcaktohet më saktësisht, përveç në lidhje me një kalendar të veçantë ose klasë kalendarësh.

Numri i ditës së Julianit është një numër i viteve të kaluara që nga një nychthemeron i veçantë. Kështu ka ndryshime të vogla në sistemin e ditës së ditës së Julianit në varësi të llojit të nychthemeron që po numërohet, siç do ta shohim më poshtë.

4. Numri Astronomik Julian Day dhe Data Astronomical Julian

Një numër i ditës së Julianit astronomik është një numër i numrave të astronomisë (p.sh., nychthemerons që fillojnë në mesditë GMT) nga nychtheon astronomike që filloi në mesditë GMT në -4712-01-01 JC.
Për regjistrimin e kohës së një ngjarjeje astronomike, numri i ditës së Julianit të nychthemeron në të cilin ngjarja ndodh, natyrisht, zakonisht nuk është mjaft e saktë. Për të specifikuar kohën e një ngjarje, astronomët shtojnë një komponent të pjesshëm në numrin e ditës së Julianit, p.sh., 0.25 = 6 orë (1/4 e 24 orë) pas fillimit të nychthemeron. Një numër ditor i ditëve Julian astronomike plus një komponent i pjesshëm që specifikon kohën e kaluar që nga fillimi i nychthemeron të shënuar nga ai numër ditor Julian quhet një datë astronomike Julian. (Termi “datë Julian” ka disa kuptime, siç shpjegohet në Seksionin 8 më poshtë.)

Kështu data Julian astronomike 0.5 është pika e mesnatës që ndan -4712-01-01 JC dhe -4712-01-02 JC, data astronomike Julian data 1.25 është 6 paradite. në -4712-01-02 JC, dhe kështu me radhë.

Një numër ditor i ditës së Julianit gjithashtu mund të shihet si një datë astronomike Julian e cila është një numër i plotë dhe që tregon periudhën që fillon nga fillimi i një nychtheon astronomike (ora GMT) deri në fillim të së ardhmes.

5. Dita Kronologjike e Ditës së Julianëve dhe Dita Kronologjike Julian

Në një farë pike studentët e shkencës kalendarike vendosën që sistemi i ditës së ditës së Julianit do të ishte shumë i dobishëm në fushën e tyre, me kusht që nocioni i një “dite”, dmth. “Nychthemeron”, të ndryshohej në përputhje me atë nocion që zakonisht përdoret në lidhje me kalendarët. Kalendari Gregorian fillon ditët në mesnatë, por jo të gjitha kalendarët bëjnë (për shembull, Kalendari hebre ka nychthemerons që fillojnë në perëndim të diellit). Kështu u ngrit një variant i numrit të ditës së Julianit dhe datës së Julianit të quajtur “kronologjik” për t’i dalluar ato nga versionet “astronomike”.
Një numër ditor kronologjik i Julianit është një numër i nychthemerons, që supozohet të fillojë në mesnatë GMT, nga nychthemeron që filloi në mesnatë GMT në -4712-01-01 JC. Dita kronologjike Julian ditë 0 është kështu periudha nga mesnata GMT në -4712-01-01 JC në mesnatë tjetër GMT. Dita kronologjike Julian ditë 2,452,952 është periudha nga mesnata GMT në 2003-11-08 CE (Era e Përbashkët) deri në mesnatën e ardhshme GMT.

Përsëri një komponent i pjesshëm mund të shtohet në numrin ditor kronologjik Julian për të formuar një datë kronologjike Julian. Për shembull, ora kronologjike Julian 0.5 është ora GMT në -4712-01-01 JC, datë kronologjike Julian 1.25 është 06:00 GMT në -4712-01-02 JC, dhe datë Kronologjike Julian 2,452,952.75 është 6 paradite. GMT më 2003-11-08 CE.

Në mënyrë të përcaktuar, një datë kronologjike Julian është e lidhur me zero gradë gjerësi, sepse përbërësi i pjesshëm nënkupton kohën e kaluar që nga mesnata GMT. Sidoqoftë, mund të përdorim konceptin në lidhje me kalendarët që synojnë të përdoren në vende të tjera në Tokë, ku mesnata është në orën lokale të mesnatës dhe jo në mesnatë GMT. Për shembull, nychthemerons shënuar nga datat në kalendar Kalendari kineze nga mesnatë Pekin kohë standarde të BST mesnatë e ardhshme, dhe mesnatë në Pekin ndodh tetë orë më parë se mesnatë në Greenwich.

Pra, në mënyrë që të përdorim konceptin e një date kronologjike Julian kur studioni kalendarët datat e të cilave tregojnë nychthemerons që fillojnë në mesnatë kohë lokale, por jo mesnatë GMT, ne mund të përcaktojë një datë kronologjike Julian lokale vlera e të cilave është data kronologjike Julian me GMT një vlerë midis 0 dhe 0.5 shtuar ose zbritur për llogari të ndryshimit të zonës kohore (shtuar për vendet Lindje të Greenwich, zbritur për vendet West of Greenwich). Për shembull, kronologjia Julian daton 2,452,952.75 në lidhje me Pekinin, që paraqet 6 paradite. në Pekin-nychthemeron numëruar 2,452,952, është e barabartë me datën kronologjike Julian 2,452,952.75 – 1/3 = 2,452,952,417 në lidhje me Greenwich (e cila është 10 në orën më 2003-11-08 CE).

Kështu, megjithëse ka vetëm një shumëllojshmëri të datës astronomike Julian (ajo e lidhur me meridianin me gjerësi zero shkallë) ekzistojnë sa më shumë lloje të datës kronologjike Julian, pasi ka gjasa që ne mund të dëshirojmë të përdorim në studimin e kalendarëve të ndryshëm.

6. Dita e modifikuar e ditës së Julianit

Meqenëse shumica e ditëve brenda rreth 150 vjetëve të sotme kanë numrat e ditës së Julianit duke filluar me “24”, numrat e ditës së Julianit brenda kësaj periudhe 300-vjeçare mund të shkurtohen. Në vitin 1957, konventa e numrit të ditës së modifikuar Julian u miratua nga Smithsonian Astrophysical Observatory:
Duke pasur parasysh një numër të ditëve Julian JD, numri i modifikuar i ditës Julian MJD është definuar si MJD = JD – 2,400,000.5. Kjo ka dy qëllime:

Ditët fillojnë në mesnatë dhe jo në mesditë.
Për datat në periudhën 1859 – 2130 vetëm pesë shifra duhet të përdoren për të specifikuar datën në vend të shtatë.
MJD 0 kështu korrespondon me JD 2,400,000.5, që është dymbëdhjetë orë pas mesditës GMT në JD 2,400,000 = 1858-11-16 (Gregorian ose Common Era). Kështu MJD 0 përcakton mesnatën e nëntorit

7. Numri i ditës së Lilian

Ky koncept është i ngjashëm me atë të numrit të ditës së Julianit. Ajo është emëruar pas Aloysius Lilius (një këshilltar i Papa Gregori XIII), i cili ishte një nga shpikësit kryesorë të reformës Gregoriane të Kalendarit. Numri i ditëve të Lilian është përkufizuar si “numri i ditëve që nga 14 Tetori 1582 në kalendarin Gregorial proleptik”. Kjo ishte koha e futjes së Kalendarit Gregorian, kur u dekretua nga Papa Gregori XIII që ditën pas 4 tetorit 1582 (që është 5 tetor 1582, në Kalendarin Julian) do të njihet më pas si 15 tetor 1582. Në mënyrë rigoroze nuk ka “14 Tetor 1582” në Kalendarin Gregorian, që kur Kalendari Gregorian nuk filloi deri më 15 tetor 1582, kështu që nevoja (në përkufizim për t’iu referuar Kalendarit Gregorian “proleptik”). Kështu 15 tetor 1582 GC është Lilian ditë 1 (ditën e parë të Kalendarit Gregorian), 16 tetor 1582 është Lilian ditë 2, dhe kështu me radhë.
Nuk dihet nëse vetë Lilius e ka përdorur këtë koncept. Kalendari Joe Kress ka gjurmuar përdorimin më të hershëm të numrit të ditës Lilian tek shpikësi i saj, Bruce G. Ohms i IBM në vitin 1986 (7).

Raporti midis numrave të ditës së Julianit dhe numrit të ditëve të Lilianit është: LDN = JDN – 2,299,160

8. Kuptimet e ndryshme të “Ditës së Julianit”

Termi “data e Julianit” ka tri kuptime të ndryshme, dy prej të cilave janë tërësisht të respektuara dhe i treti përdoren vetëm nga ata që nuk dinë më mirë.
(i) Siç është përmendur më lart, një datë Julian është një datë në Kalendarin Julian, paraardhësi i Kalendarit Gregorian.

(ii) Astronomët dhe kalendarë përdorin termin në këtë kuptim, por (siç shpjegohet në Seksionin 4 dhe Seksionin 5 më lart) edhe në një kuptim tjetër, sipas të cilit një datë Julian është një numër, që tregon një pikë në kohë, e cila përbëhet nga pjesa e plotë dhe një pjesë e pjesshme (p.sh., 2439291.301), ku pjesa e plotë është një numër ditor Julian dhe pjesa e pjesshme specifikon kohën e kaluar që nga fillimi i ditës të shënuar me atë ditë ditore të Julianit.

(iii) Në botën tregtare, termi “datë Julian” për fat të keq është përdorur për një koncept mjaft të ndryshëm, atë të numrit të një dite në një vit të caktuar, kështu që 1 janari = dita 1, 28 shkurt = dita 59 dhe kështu me radhë. Për të përdorur termin “datë Julian” do të thotë dita e vitit kur termi nënkupton gjithashtu një datë në Kalendarin Julian (për të mos përmendur përdorimin e tij në kuptimin e tretë nga astronomët dhe kalendarë) është thjesht të ftojë konfuzion. Ata që studiojnë kalendarët në mënyrë unanime rekomandojnë që përdorimi i termit “datë Julian” të thotë “numri i një dite në një vit” të hiqet. Termi i duhur për këtë koncept është “data renditëse”, sipas përkufizimit 3.4 në ISO8601: 2000 (E), Elementet e të dhënave dhe formatet e shkëmbimit – Shkëmbimi i informacionit – Përfaqësimi i datave dhe orëve, Botimi i dytë 2000-12-15 (mund të shkarkohet si PDF këtu).

9. Algoritmet e konvertimit

Matematikanët dhe programuesit kanë interesuar natyrshëm veten në algoritme matematikore dhe llogaritëse për të konvertuar në mes të numrave të ditës Julian dhe datave Gregorian. Algoritmi i konvertimit vijues është për shkak të Henry F. Fliegel dhe Thomas C. Van Flandern:
Dita Julian (jd) llogaritet nga gregori, muaji dhe viti Gregorian (d, m, y) si vijon:

jd = (1461 * (y + 4800 + (m – 14) / 12)) / 4 +
(367 * (m – 2 – 12 * ((m – 14) / 12))) / 12 –
(3 * ((y + 4900 + (m – 14) / 12) / 100)) / 4 +
d – 32075
Konvertimi nga data e ditës së Julianit në datën gregoriane kryhet kështu:

l = jd + 68569
n = (4 * l) / 146097
l = l – (146097 * n + 3) / 4
i = (4000 * (l + 1)) / 1461001
l = l – (1461 * i) / 4 + 31
j = (80 * l) / 2447
d = l – (2447 * j) / 80
l = j / 11
m = j + 2 – (12 * l)
y = 100 * (n – 49) + i + l
[Tregoj një shoku]
Ditët janë vlera të plota në rangun 1-31, muajt janë integers në rangun 1-12, dhe vitet janë integers pozitive ose negative. Divizioni duhet kuptuar si në aritmetikë të plotë, me mbetjet e hedhura, dhe (m-14) / 12 është -1 për m <= 2 dhe është 0 ndryshe.

Në këto algoritme numri Julian ditë 0 korrespondon me -4713-11-24 GC, që është -4712-01-01 JC.

Këto algoritme janë të vlefshme vetëm në Kalendari Gregorian dhe Kalendari Gregorian proleptik. Ata nuk i kthejnë saktë datat në Kalendarin Julian.

Duket se projektuesit e këtyre algoritmeve kishin menduar që ato të përdoreshin vetëm me numrat e ditëve Julian jo-negative (që korrespondonin me datat Gregorian në dhe pas -4713-11-24 GC). Në fakt, ato janë të vlefshme (vetëm) për datat nga -4900-03-01 GC në vazhdim kur konvertohen nga një numër ditor Julian në një datë dhe (vetëm) nga -4800-03-01 GC në vazhdim kur konvertimi nga një datë në një Numri i ditës së Julianit.

Për algoritmet e tjera të konvertimit Gregorian / JDN shihni dr. John Stockton Gregorian Date to Day-Count dhe Day-Count to Gregorian Date.

SOURCE:  https://www.hermetic.ch/cal_stud/jdn.htm